Technika samooceny przedsiębiorstwa, z punktu widzenia jakości, jest bardzo użyteczna dla każdej jednostki organizacyjnej, pragnącej rozwijać i kontrolować wprowadzanie koncepcji TQM -Zarządzania przez Jakość. Ten rodzaj systematycznego przeglądu i pomiaru najważniejszych działów przedsiębiorstwa jest jednym z głównych działań zarządzania w jakimkolwiek systemie TQM.
Samoocena pozwala przedsiębiorstwu na precyzyjne określenie mocnych stron, obszarów wymagających poprawy lub leżących 'odłogiem' poprzez koncentrowanie się na istniejących zależnościach pomiędzy: personelem, procesami i wynikami.
W przedsiębiorstwie, które chce osiągnąć sukces w Zarządzaniu przez Jakość, samoocena powinna stać się stałą, systematyczną działalnością.
Filozofia Polskiej Nagrody Jakości (PNJ) oparta jest na 'Dziewięciu Filarach Zarządzania przez Jakość'.
Koncepcja dziewięciu Filarów Zarządzania przez Jakość oparta jest na modelu oceny Europejskiej Nagrody Jakości.
Dziewięć filarów Zarządzania przez Jakość ukierunkowanych jest na:

• Koncentracji na kliencie (spełnienie wymagań) jest najważniejszym filarem doskonalenia Zarządzania przez Jakość w przedsiębiorstwie. Aby osiągnąć sukces przedsiębiorstwo musi tak organizować swoją pracę aby wytwarzać produkty i usługi wysokiej jakości. Jest to możliwe, jeśli każdy pracownik zobowiąże się do spełniania potrzeb klienta.
• Wizji, strategii i polityce przedsiębiorstwa. W celu spełnienia oczekiwań klienta kierownictwo musi posiadać wizję oraz na jej podstawie opracować, weryfikować i doskonalić globalną i zintegrowaną strategię i politykę przedsiębiorstwa.

• Powszechnym zaangażowaniu załogi w realizacji strategii i polityki (wzięcie odpowiedzialności za wdrażanie ZPJ). Nikt nie może stać z boku i czekać aż inni stworzą przewagę jakościową przedsiębiorstwa nad konkurentami. Aby to spełnić należy umotywować pracowników, tzn. wznieść następne filary Zarządzania przez Jakość.
• Wykorzystaniu potencjału przedsiębiorstwa (zarządzanie zasobami). Jest to Filar, który pozwala optymalizować wszelkiego rodzaju zasoby poprzez właściwe nimi zarządzanie. Filar ten, wykorzystując bank informacji wewnętrznych i zewnętrznych, pozwala analizować pracę komórek organizacyjnych przedsiębiorstwa, ustanawiać między nimi odpowiednią komunikację oraz śledzić pracę konkurentów.
• Zarządzaniu procesami , mierzeniu oraz ciągłym doskonaleniu ZPJ. Całokształt funkcji przedsiębiorstwa składa się z procesów. Procesami trzeba zarządzać. Należy ich identyfikować, mierzyć, weryfikować i doskonalić. Pracownicy muszą także nauczyć się mierzyć swoją pracę w zakresie ZPJ (monitorowanie jakości). Kiedy będą umieć mierzyć, będą wiedzieć gdzie i kiedy podjąć działania weryfikacyjne. Będą również mogli udokumentować swoje osiągnięcia.
• Systematycznym wsparciu. Poważne wdrażanie i doskonalenie Zarządzania przez Jakość rozpoczyna się wtedy, gdy szef i naczelne kierownictwo przedsiębiorstwa aktywnie angażują się w doskonalenie jakości i zarządzanie przedsiębiorstwem. Naczelne kierownictwo musi wspierać wysiłki załogi w doskonaleniu TQM zarówno swoim osobistym przykładem jak też planowaniem i budżetowaniem tych prac.
• Współpracę z otoczeniem. Jest to Filar ZPJ, który odnosi się do percepcji przedsiębiorstwa w oczach opinii publicznej, jak również do podejścia przez przedsiębiorstwo w odniesieniu do ochrony środowiska i oszczędności zasobów naturalnych oraz współpracy z lokalną społecznością i władzą.
• Efekcie końcowym przedsiębiorstwa. Jest to Filar Zarządzania przez Jakość, który odnosi się do osiągnięć przedsiębiorstwa w stosunku do założonych celów w zakresie całokształtu jego rozwoju oraz zaspokojeniu finansowym wszystkich zainteresowanych stron jego działalnością.

Filary Zarządzania przez Jakość (ZPJ) mają uniwersalny charakter. Można ich zastosować zarówno w zakładach usługowych, agendach rządowych, samorządowych, przedsiębiorstwach produkcyjnych, bankach, szpitalach i każdej innej organizacji w której trzeba spełniać oczekiwania klienta. Każdy Filar posiada kryterium, które jest jego nazwą i określa jego właściwość - charakter.
Kryteriami tymi są (rys. 1):

1. Przywództwo - Filar I
2. Strategia i polityka - Filar II
3. Zarządzanie ludźmi - Filar III
4. Zarządzanie zasobami - Filar IV
5. Zarządzanie procesami - Filar V
6. Satysfakcja klientów - Filar VI
7. Satysfakcja zatrudnionych - Filar VII
8. Współpraca z otoczeniem - Filar VIII
9. Efekt końcowy - Filar IX

Dla klarownego zobrazowania, całość koncepcji ZPJ została podzielona na dwie podstawowe grupy (rys.2):

• potencjału przedsiębiorstwa,
• efektów przedsiębiorstwa.

Model oceny Polskiej Nagrody Jakości, oparty na dziewięciu Filarach ZPJ, przedstawiono graficznie w postaci schematu blokowego na rys. 3. Z rysunku wynika, że satysfakcja klienta, zatrudnionych pracowników oraz wpływ na otoczenie są osiągane przez przywództwo ( dyrektora-kierownictwo przedsiębiorstwa), które określa oraz wprowadza politykę i strategię przedsiębiorstwa oraz zarządza ludźmi, jego zasobami i procesami, prowadząc w końcowym efekcie do osiągnięcia sukcesu.

Tak więc dziewięć filarów Zarządzania przez Jakość, przedstawionych na rys. 1, odpowiada kryteriom stosowanym do oceny przedsiębiorstwa w modelu Polskiej Nagrody Jakości (rys.3).
Jak już wspomniano powyżej kryteria (Filary ZPJ) zostały podzielone na dwie grupy:

• potencjał przedsiębiorstwa,
• efekty przedsiębiorstwa.

Kierownictwo przedsiębiorstwa wykonuje swoje zadania głównie dzięki siatce procesów. Procesy - są to środki, za pomocą których przedsiębiorstwo realizuje swoją politykę umożliwiającą rozwinięcie talentów swych pracowników w celu osiągnięcia efektów końcowych. Można powiedzieć, że procesy i ludzie - to potencjał przedsiębiorstwa, dzięki któremu osiąga ono efekty.
Kryteria dotyczące efektów przedsiębiorstwa dają odpowiedź na pytania, co przedsiębiorstwo osiągnęło i osiąga dzięki odpowiedniemu wykorzystaniu swojego potencjału.
Dla nadania znaczącej oceny, przy przyznawaniu Nagród i Wyróżnień, została ustalona pewna względna wartość poszczególnych dziewięciu kryteriów (rys. 3).
Z rys. 3 widać, że zarówno potencjał przedsiębiorstwa, jak i jego efekty mają przypisane po 50% wartości. Największą wartość procentową przypisano satysfakcji klienta.
1) Satysfakcja klienta - 20%.
Za tym kryterium w kolejności największej wartości uszeregowane są:
2) Zarządzanie ludźmi - 8% + Satysfakcja zatrudnionych - 9%.
Satysfakcja zatrudnionych - jak wiadomo - jest efektem sposobu zarządzania ludźmi w przedsiębiorstwie i stąd oba te czynniki są ze sobą ściśle powiązane.
3) Przywództwo - 15% i Efekt końcowy - 15%.
Przywództwo i efekt końcowy przedsiębiorstwa są trzecią, co do ważności oceny, grupą kryteriów i stanowią o ciągłości sukcesu przedsiębiorstwa .